SEVESO Nedir?

SEVESO, isim olarak İtalya’nın Milano kentinde bulunan küçük bir kasaba adından gelmektedir. Kentin yakınındaki bir kimyasal üretim yapan fabrikada 10 Temmuz 1976 günü triklorofenol üretimi gerçekleştiren reaktördeki patlama sonucu oluşan termal kaçak (runaway) sebebi ile en zehirli gazlardan biri olan Tetra Kloro dibenzo Dioksin (TCDD) gazı sızıntısı meydana gelmiştir.

Bu zehirli gaz salınımı kısa bir süre sonra hayvan ölümleri ve sağlık sorunlarının oluşmasını beraberinde getirmiştir. Bu etkilerin görülmesi üzerine firma tesiste bulunan raktöründe bir patlama yaşandığını ve dışarıya zehirli gaz salınımı olduğunu devlet kurumuna bildirmek zorunda kalmıştır. Böylece şehirde gazın yayıldığı düşünülen alanlar karantinaya alınıp yaklaşık 100 kadar evin boşaltılması sağlanmıştır. Dioksin (TCDD) gazı tehlike sınıfı yüksek bir kimyasal olmasından dolayı o bölgede halen tarım faaliyeti yapılamamaktadır. Seveso Direktifi (82/501/EEC) bu olay üzerine endüstriyel kazaların oluşmasının engellenmesi ve gerekli önlemlerin alınması adına kabul edilmiş bir direktiftir.  9 Aralık 1996’da 96/82/EC sayılı “Tehlikeli Maddeleri İçeren Büyük Kaza Risklerinin Kontrolüne İlişkin Direktif (Seveso-II Direktifi)” yayımlanmıştır. 2003 yılında bir kez daha gözden geçirilerek 2003/105/EC Direktifi olarak revize edilmiştir. Son olarak ise 24 Temmuz 2012 tarihinde yayınlanan 2012/18/EU SEVESO III Direktifi ise 1 Haziran 2015 tarihi itibariyle AB bünyesinde uygulanmaya başlanmıştır. Seveso-II Direktifinin ülkemiz mevzuatına uyumlaştırılmış ismi “Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik” olarak belirlenmiştir. 30 Aralık 2013 tarih ve 28867 Mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Son olarak 2 Mart 2019 tarih ve 30702 Mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak revizyonu yapılmıştır.

Büyük Endüstriyel Kaza Nedir?

Büyük Endüstriyel Kaza, tehlikeli bir kimyasal içeren bir kuruluşun normal operasyon değerlerinden sapması sonucu, kuruluşun kendinde ve çevresinde, insan sağlığı ve proses güvenliğini tehlikeye sokacak ve sonucunda yangın, patlama veya maruziyete sebebiyet verebilecek olayları ifade etmektedir.

SEVESO Direktifi İle İlgili Yaptırımlar Nelerdir?

Bakanlık tarafından işletmecinin büyük kazaların önlenmesi ve etkilerinin azaltılması için alınan önlemlerin yetersiz olduğunun ya da hiçbir çalışmanın yapılmadığının tespiti durumunda kuruluş tesis kapatılabilir veya ilgili bölümlerin işletmesi durdurulur.

Yönetmelikte tanımlanan hususlara aykırılık halinde 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.

İdari para cezası, ihlal edilen maddeler ile kuruluşun tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve yıllık yeniden değerleme oranlarına göre değişiklik gösterebilir.

SEVESO Bildirimi (BEKRA) Nedir?

Çevre Bilgi Sistemi bünyesinde yer alan SEVESO Bildirim Sistemi, “Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik” Ek-1’de yer alan Tehlikeli Kimyasal Maddeleri bulunduran kuruluşların, bulundurdukları maddeler ile miktarlarını ilgili Bakanlık’a beyan ettikleri sistemdir. Yönetmelik gereği işletmeler tarafından yapılması gerekli bu beyan, SEVESO (BEKRA) Bildirimi olarak adlandırılır.

Alt veya üst seviyeli kuruluşun işletmecisi bildirimini faaliyete geçmeden önce Çevre ve Şehircilik Bakanlığının bildirim sistemini kullanarak beyan usulü ile doğru ve eksiksiz bir şekilde yapmalıdır.

İşletmeci tarafından Ek-1’in Notlar bölümünün 4’üncü maddesinde tanımlanan toplama kuralı uygulanarak kuruluşun seviyesi belirlenir. Yapılan BEKRA Bildirimi sonrasında işletmeler, sistem tarafından “Alt Seviyeli Kuruluş”, “Üst Seviyeli Kuruluş” veya “Kapsam Dışı” olarak sınıflandırılır. Yanlış yapılan bildirimler için idari para cezası uygulanır.

Üst seviyeli kuruluş: Yönetmelik Ek-1’inde tanımlanan tehlikeli madde listelerinde, Sütun 3’teki eşik değerlere eşit veya üzerindeki miktarlarda tehlikeli madde bulunduran veya bulundurması muhtemel kuruluştur.

Alt seviyeli kuruluş: Yönetmelik Ek-1’inde tanımlanan tehlikeli madde listelerinde, Sütun 2’deki eşik değerlere eşit veya bunların üzerindeki, ancak Sütun 3’teki değerlerin altındaki miktarlarda tehlikeli madde bulunduran veya bulundurması muhtemel kuruluştur.

Hangi durumlarda tekrar bildirim yapılması gerekir?

İşletmeci;

  • Tesiste bulunan tehlikeli maddelerin miktarında yapılan önemli değişikliklerde,
  • Tesiste bulunan tehlikeli maddelerin niteliğinde bir değişiklik olmasıyla,
  • Tesiste bulunan tehlikeli maddelerin fiziki şeklinde ve/veya uygulanan proseslerde değişik olması durumunda,
  • Sisteme kayıtlı bildirim yapan kuruluşun bilgilerinde herhangi bir değişiklik olmasıyla,
  • Kuruluşun faaliyetine son vermesi, devredilmesi veya bu Yönetmeliğin kapsamı dışına çıkması hallerin de otuz gün içerisinde bildirimini günceller.

Kimler SEVESO Kapsamına Girer?

“Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik” Ek-1’in verilen tehlikeli maddeleri sınır değerlere eşit veya üzerindeki miktarlarda bulunduran, bulundurması muhtemel olan veya içerisindeki endüstriyel bir kimyasal prosesin kontrol kaybı esnasında bu miktarlarda tehlikeli madde oluşması beklenen alt ve üst seviyeli kuruluşlara uygulanır.

SEVESO Kapsam Dışı Faaliyetler Nelerdir?

  • Askeri Kuruluş, tesis ve depolara,
  • İyonlaştırıcı radyasyon faaliyetlerine,
  • Ek-1 Bölüm 1 ve Bölüm 2’de belirtilen miktarda ve cinste tehlikeli madde bulundursalar dahi; Tehlikeli maddelerin bu Yönetmelik kapsamındaki kuruluşların sınırlarının dışında karayolu, demiryolu, kıta içi suyolu, deniz veya hava yoluyla taşınmasına ve bu transfer zinciri üzerindeki geçici ara depolama faaliyetleri ile liman, iskele ve demiryolu yükleme boşaltma istasyonlarında yapılan tehlikeli maddenin bir taşıma aracından başka bir taşıma aracına aktarılması sırasındaki yükleme, boşaltma ve nakliye işlemlerine ve Tehlikeli maddelerin kuruluş sınırları dışında bir boru hattıyla taşınmasına,
  • Madenlerde, taş ocaklarında ve sondaj kuyusu vasıtasıyla minerallerin ve hidrokarbon bazlı doğal maddelerin aranması, çıkarılması ve işlenmesi faaliyetlerine,
  • Denizde, minerallerin ve hidrokarbon bazlı doğal maddelerin aranması, çıkarılması, depolanması ve işlenmesi ile ilgili faaliyetlere,
  • Deniz tabanı altında; Sadece depolamaya ait sahalarda gaz depolanmasına veya Hidrokarbonlar da dahil olmak üzere minerallerin arandığı ve çıkarıldığı sahalarda gaz depolanmasına,
  • Yer altında veya yer üstünde atıkların düzenli depolandığı sahalara

 

Ancak Yönetmeliğin;

  • Birinci fıkrasının (c) bendinin (2) numaralı alt bendinde belirtilen boru hatları üzerinde depolama faaliyetinin yapıldığı pompa istasyonlarına,
  • Birinci fıkrasının (ç) bendine bakılmaksızın tehlikeli maddelerin kullanıldığı kimyasal ve ısıl işlemlere ve bu işlemlere ilişkin depolama faaliyetleri ile maden işleme faaliyetlerinde tehlikeli maddelerin bulunduğu atık havuz ve barajlarına,
  • Birinci fıkrasının (e) bendine bakılmaksızın, doğal katmanlarda, akiferlerde, tuz yataklarında ve kullanılmayan madenlerde bulunan kıyı yer altı gaz depolarına uygulanır.

SEVESO Kapsamında Hazırlanacak olan Belgeler ve Raporlar Nelerdir?

  • BEKRA Bildirimi sonrası Üst Seviye Çıkan Kuruluşların hazırlaması gereken raporlar aşağıdaki gibidir;
  • Güvenlik raporu; Üst seviyeli bir kuruluşun işletmecisi, asgari olarak “Büyük Endüstriyel Kazalarla İlgili Hazırlanacak Güvenlik Raporu Tebliği” Ek-2’sinde belirtilen bilgileri içermek kaydıyla güvenlik raporu ile ilgili tebliğde belirtilen hususları dikkate alarak bir güvenlik raporu hazırlar ya da hazırlatır ve kuruluşta muhafaza eder. Güvenlik raporu; kuruluşun, kuruluşta yürütülen faaliyetlerin ve proseslerin tanıtımının yapıldığı, Yönetmeliğin Ek-3’ünde belirtilen ve kuruluşta uygulanan güvenlik yönetim sistemi ile ilgili bilgilerin bulunduğu bir dokümandır.
  • Büyük kaza senaryo dokümanı: Kuruluşta büyük endüstriyel kaza tehlikelerinin belirlenmesi ve bu tehlikelerden kaynaklanacak risklerin değerlendirilmesi amacıyla hazırlanan dokümandır.
  • Dâhili acil durum planı: Üst seviyeli bir kuruluşun işletmecisi, Yönetmelik Ek-4’te belirtilen bilgileri ve dâhili acil durum planı ile ilgili tebliğde belirtilen hususları dikkate alarak bir dâhili acil durum planı hazırlar veya hazırlatır ve kuruluşta muhafaza eder. Alt seviyeli kuruluş Dahili Acil Durum Planı hazırlamaz.
  • Kamunun bilgilendirilmesi: Üst seviyeli kuruluşun işletmecisi, Yönetmelik Ek-5 Bölüm 1’de yer alan bilgilerden az olmamak kaydıyla kamuyu internet sitesi, internet sitesi yoksa bağlı bulunduğu sanayi ve/veya ticaret odası internet sitesi üzerinden sürekli bilgilendirir ve gerektiğinde bu bilgileri günceller.
  • Tehlikeli Madde Müdahale Kartı: İşletmeci, büyük endüstriyel bir kaza olma ihtimaline karşı, kuruluşta bulunan, büyük kaza senaryo dokümanındaki senaryolara dâhil olan her bir tehlikeli madde için müdahale yöntemi ile koruyucu donanım bilgilerini içeren Yönetmelik Ek-7’deki formata göre bir kart hazırlar.

İşletmeci; bu kartı il afet ve acil durum müdürlüğü, il sağlık müdürlüğü, bağlı bulunduğu belediye ve/veya büyükşehir itfaiye teşkilatına ve kuruluşun organize sanayi bölgesi veya endüstri bölgesi içinde yer alması durumunda bağlı bulunduğu bölge yönetimleri itfaiye teşkilatına gönderir.

Karttaki bilgilerde değişiklik olması halinde, değişikliğin olmasını takip eden 1 ay içinde bu kartı güncel duruma göre yeniden düzenleyerek, ilgili kurum ve kuruluşlara gönderir. İşletmecinin kuruluş dışındaki uzman kişi veya kurumlardan hizmet alması işletmecinin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.

 

  • BEKRA Bildirimi sonrası Alt Seviye Çıkan Kuruluşların hazırlaması gereken raporlar aşağıdaki gibidir;
  • Büyük kaza önleme politika belgesi (BKÖP): Alt seviyeli kuruluşun işletmecisi; büyük kaza önleme politika belgesi ile ilgili tebliğde istenilen bilgileri ve Yönetmelik Ek-3’te belirtilen güvenlik yönetim sistemini dikkate alarak büyük kaza önleme politika belgesini hazırlar veya hazırlatır. Büyük kaza önleme politika belgesi büyük endüstriyel kazaları önlemek ve işyerinde yüksek seviyede koruma önlemi almak amacıyla, Ek-3’te belirtilen güvenlik yönetim sistemi ile ilgili bilgilerin bulunduğu bir dokümandır.
  • Büyük kaza senaryo dokümanı: Kuruluşta büyük endüstriyel kaza tehlikelerinin belirlenmesi ve bu tehlikelerden kaynaklanacak risklerin değerlendirilmesi amacıyla hazırlanan dokümandır.
  • Kamunun bilgilendirilmesi: Alt seviyeli kuruluşun işletmecisi, Yönetmelik Ek-5 Bölüm 1’de yer alan bilgilerden az olmamak kaydıyla kamuyu internet sitesi, internet sitesi yoksa bağlı bulunduğu sanayi ve/veya ticaret odası internet sitesi üzerinden sürekli bilgilendirir ve gerektiğinde bu bilgileri günceller.
  • Tehlikeli Madde Müdahale Kartı: İşletmeci, büyük endüstriyel bir kaza olma ihtimaline karşı, kuruluşta bulunan, büyük kaza senaryo dokümanındaki senaryolara dâhil olan her bir tehlikeli madde için müdahale yöntemi ile koruyucu donanım bilgilerini içeren Yönetmelik Ek-7’deki formata göre bir kart hazırlar.

İşletmeci; bu kartı il afet ve acil durum müdürlüğü, il sağlık müdürlüğü, bağlı bulunduğu belediye ve/veya büyükşehir itfaiye teşkilatına ve kuruluşun organize sanayi bölgesi veya endüstri bölgesi içinde yer alması durumunda bağlı bulunduğu bölge yönetimleri itfaiye teşkilatına gönderir.

Karttaki bilgilerde değişiklik olması halinde, değişikliğin olmasını takip eden 1 ay içinde bu kartı güncel duruma göre yeniden düzenleyerek, ilgili kurum ve kuruluşlara gönderir. İşletmecinin kuruluş dışındaki uzman kişi veya kurumlardan hizmet alması işletmecinin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.

Firma Denetimlerini Kimler Hangi aralık ile yaparlar?

Yönetmelik kapsamına giren kuruluşların denetimleri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve/veya Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından programlı ve program dışı denetimler yapılmak suretiyle gerçekleştirilir.

Denetim planı/programı alt ve üst seviyeli tüm kuruluşlar göz önünde bulundurularak üst seviyeli kuruluşlar için 2 takvim yılı içerisinde en az bir kez, alt seviyeli kuruluşlar için 4 takvim yılı içerisinde en az bir kez olacak şekilde hazırlanır.

Yönetmelik kapsamındaki bir kuruluşta büyük kaza olması durumunda ve incelemenin gerekli görüldüğü hallerde yapılan program dışı denetimlerde yapılır.

Güvenlik raporunun, büyük kaza önleme politika belgesinin ve büyük kaza senaryo dokümanının güncellenmesi ne zaman yapılmalıdır?

İşletmeci tarafından hazırlanan güvenlik raporu, büyük kaza önleme politika belgesi ve büyük kaza senaryo dokümanı;

  • Tesiste bulunan tehlikeli maddelerin niteliğinde, depolama şeklinde veya fiziki şekilde bir değişiklik olmasıyla,
  • Tesiste bulunan tehlikeli maddelerin kullanıldığı proseslerde değişiklikler olması,
  • Kuruluşta büyük endüstriyel kaza veya büyük endüstriyel kaza tanımı kapsamında ramak kala olay meydana gelmesi,
  • Yönetmelik Ek-3’te belirtilen güvenlik yönetim sisteminde bir değişiklik yapılması,
  • Sisteme kayıtlı bildirim yapan kuruluşun bilgilerinde herhangi bir değişiklik olması durumlarında gözden geçirilir ve güncellenir.

 

Güvenlik Raporu içeriğinde neler olmalıdır?

Büyük Endüstriyel Kazalarla İlgili Hazırlanacak Güvenlik Raporu içeriğinde “Güvenlik Raporu Tebliği’nin” Ek-1 ve Ek-2’sinde belirtilen bilgileri içermek kaydıyla oluşturmalıdır.

Büyük kaza senaryo dokümanı içeriğinde neler olmalıdır?

Büyük kaza senaryo dokümanı aşağıdaki adımlardan oluşmaktadır;

  • Tehlikeli ekipmanların belirlenmesi.
  • Belirlenen tehlikeli ekipmanlar üzerinden dahili tehlikelerin tanımlanması.
  • Tehlikeli ekipmanlara etki edebilecek kuruluş dışından kaynaklanabilecek harici tehlikelerin tanımlanması.
  • Yönetmeliğin 9’uncu maddesinde yer alan büyük endüstriyel kaza frekansı değeri ile karşılaştırma yapmaya elverişli sonuçlar üretebilen yöntemler ile tehlikeli ekipmanlar üzerinden büyük kaza senaryolarının oluşturulması.

* Dâhili ve harici tehlikelerin belirlenmesi aşamasında kuruluş içinde veya dışında geçmişte yaşanmış kazalar, ramak kalalar ve kaza veri bankalarındaki ulaşılabilir kayıtlar da dikkate alınır.

* Büyük kaza senaryosu ikinci fıkraya göre tespit edilen tehlikelere göre belirlenen kök nedenlerden başlanarak olası yayılım, yangın veya patlama olaylarının tamamını içerecek şekilde oluşturulur. Ancak tek kök neden ve sonuç çifti kullanılarak oluşturulacak senaryolarda olası yayılım, yangın ve patlama olaylarından her biri dikkate alınır.

* İşletmeci, büyük kaza senaryo dokümanında kullandığı güvenilirlik verisi ile olasılık verilerini hangi veri bankalarından veya kaynaklardan aldığı konusunda ayrıntılı bilgi verir.

* İşletmeci, tehlikeli maddelerin cinsi ve/veya miktarındaki değişiklik nedeniyle alt veya üst seviyeli bir kuruluş haline gelmesi durumunda kapsama dâhil olduğu tarihi müteakiben bir yıl içerisinde bu dokümanı hazırlar.

* İşletmeci, hazırlanan büyük kaza senaryo dokümanını kuruluşta muhafaza eder.

Büyük Endüstriyel Kazalarla İlgili Hazırlanacak Büyük Kaza Senaryo Dokümanı, “Büyük Kaza Senaryo Dokümanı Tebliği’nin” Ek-1 ve Ek-2’sinde belirtilen bilgileri içermek kaydıyla oluşturmalıdır.

Büyük kaza önleme politika belgesi (BKÖP) içeriğinde neler olmalıdır?

Büyük Endüstriyel Kazalarla İlgili Hazırlanacak BKÖP Raporu “Büyük kaza önleme politika belgesi Tebliği’nin” Ek-1 ve Ek-2’sinde belirtilen bilgileri içermek kaydıyla oluşturmalıdır.

SEVESO Eğitimi Nasıl Olmalıdır?

“Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik” (SEVESO III) kapsamında yapılan eğitimler aşağıdaki minimum aşağıdaki başlıklardan oluşmalıdır;

  • SEVESO’nun başlangıcı ve getirdiği yükümlülükler,
  • Risk Analizi, Tehlikeli ekipmanları gruplandırma, dahili ve harici tehlikelerin tanımlanması,
  • Felaket senaryolarının hazırlanması ve Büyük kaza senaryo dokümanında senaryo edilen her bir büyük endüstriyel kazanın meydana gelme frekans değerinin (ALARP) 1×10-4/yıl veya bundan daha küçük bir değere indirilmesi,
  • Güvenlik Yönetim Sistemleri,
  • Büyük Kaza Önleme Politika Belgesi, Güvenlik Raporu, Büyük Kaza Senaryo Dokümanı ve Dahili Acil Durum Planı raporunun hazırlanması ana başlıkları altında eğitimler verilmelidir.